27 Mayıs 1960 Darbesi ve 1961 Anayasası

27 Mayıs 1960

27 Mayıs 1960 darbesinin nedenleri, Demokrat Parti’nin ve Adnan Menderes’in darbeye zemin hazırlayan beyan ve işleri, 27 Mayıs sonrası yaşanan gelişmeler, Adnan Menderes’in idam edilmesi ve 1961 Anayasası.

DP (Demokrat Parti), iktidara geldikten sonra muhalefette iken savunduğu hürriyet fi­kirlerini unutmuş ve liderler keyfi rejimlerini devam ettirebilmek için Atatürk Devrimlerinin özüne dokunan ödünler vermeye veya doğrudan doğruya devrimler aleyhinde tutum almaya başlamışlardır. Nihayet DP, tek parti sistemine doğru yönelmiş ve devlet mekanizmasına partinin hâ­kim olmasının yollarını araştırmaya girişmiştir.

Demokrat Parti’nin, ülke ekonomisi kötüye gittikçe sertleşen politi­kası, CHP’nin etkinliklerini soruşturmak üzere Meclis yetkileriyle do­natılmış bir Tahkikat Komisyonu kurmaya kadar varınca, DP iktidarına karşı İstanbul ve Ankara’da öğrenci gösterileri başlamıştır. Bu gösteriler üzerine iktidarın tutumunun daha da sertleşmesi sonucunda Milli Birlik Komitesi (MBK) adıyla örgütlenen subaylar, 26-27 Mayıs 1960 gecesi darbe yaparak yönetime el koydular.

Demokrat Parti iktisadi kalkınmada büyük bir heyecan ve canlılık ya­ratmıştı; ancak kalkınmayı plansız yapmış ve Maliye’yi iflasa sürüklemişti. 27 Mayıs Darbesi’ne yol açan etkenlerden biri de buydu. Demokrat Parti döneminde yaşanan diğer olumsuzlukları şöyle sıralamak müm­kündür:

27 Mayıs Darbesi Neden Yapıldı?

  • Çoğulculuğu yani azınlığın muhalefetin haklarını kabul etmeyen il­kel bir demokrasi anlayışı-baskıcılık,
  • Halkevleri ve Köy Enstitüleri’nin kapatılmasında göze çarpan kül­tür yıkıcılığı, İnönü’nün canına kastetmek, 6-7 Eylül Olaylarını düzenlemek gibi fiilen somutlaşan hukuk dışı bir anlayış,
  • Muhalefetle ilişkilerin her zaman bir kavga havasında yürütülmesi,
  • Amerikalılarla yapılan çok sayıda “hatta kimi sözlü” olan ikili an­laşmalarla ABD’ye çok geniş bir hareket alanı sağlamak ve böylece DP ik­tidarının bağımsızlık konusunda hiç de titiz olmadığını ortaya koymak,
  • Dinin istismarına yol açacak siyasetler takip etmek.

27 Mayıs hareketinin köklü bir fikirsel hazırlığı, bir lideri ya da bir kadrosu yoktu; hiyerarşik bir yapıya sahip değildi ve daha çok genç su­baylardan oluşuyordu. Bu yönüyle 27 Mayıs hareketinin, Kemalist subay­ların DP iktidarına tepkisinden ibaret olduğu söylenebilir. Subayların tep­kisi diktatörlüğe giden DP yönetimine, DP’nin plansız politikalarının yarattığı sosyo-ekonomik-kültürel tahribata ve bürokrasinin, özellikle de askerlerin prestij kaybına (Menderes’in “orduyu yedek subaylarla idare ede­rim” sözü) bir karşı duruş olarak gelişmiştir.

27 Mayıs Sonrası Süreç

Yönetime el koyan MBK, her türlü siyasal faaliyeti yasaklayarak TBMM’yi ve Hükümet’i feshetmiş ancak hemen üniversitelerde görevli bilim adamlarından oluşan bir kurula hazırlattığı yeni Anayasa’nın (1961 Anayasası) Kurucu Meclis’ten ve halk oylamasından geçmesi üzerine ya­pılan 1961 seçimleriyle iktidarı sivil yönetime devretmiştir.

Adnan Menderes27 Mayıs Darbesi sonrasında Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Aydın Menderes, Hükümet üyeleri ve bazı milletvekilleri tutuklanarak Yassı Ada’da yargı önüne çıkarıldılar. Adli, askeri ve idari kesimdeki yar­gıçlardan Hükümet’in önerisiyle askeri komite tarafından görevlendiri­len özel bir mahkemede yargılanan siyasiler vatan ihanet, kamu fonları­nın kötüye kullanımı ve Anayasa’ya karşı gelmek ile suçlandılar. 14 Ekim 1960’ta başlayan yargılamalar 15 Eylül 1961’de sona erdi ve 15 sanık ida­ma, 31 sanık müebbet hapse ve 418 sanık da çeşitli hapis cezalarını çarp­tırıldılar. 123 kişinin de beraat ettiği bu yargılamalar sonucunda verilen idam kararlarından üçü MBK tarafından onaylanmıştır.Bu karar üzerine DP döneminin başbakanı Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüş­tü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan infaz edilmiştir. Celal Bayar’a verilen idam cezası ise yaşından dolayı hapis cezasına çevrilmiştir.

 

27 Mayıs Hürriyet Manşeti

 

27 Mayıs Bayramı

1961 Anayasası

6 Ocak 1961 günü toplanan Kurucu Meclis, yeni Anayasa’yı hazırla­mak için derhal bir anayasa komisyonu seçmiştir. Çalışmalara başlayan komisyon hazırlanan çeşitli taslakları inceleyerek, tasarısını kısa zaman­da hazırlayıp Temsilciler Meclisi’ne vermiştir. Kurucu Meclis de 9 Tem­muz 1961 günü halkoyuna sunulacak metni kabul etmiştir.

1961 Anayasası’na İstanbul Üniversitesi İlim Heyeti tarafından hazır­lanan Ön Tasarı, Siyasal Bilgiler Fakültesi İdari Bilimler Enstitüsü tara­fından hazırlanan Gerekçeli Tasarı, diğer devletlerin Anayasaları ( IV. Fransız Cumhuriyet Anayasası, 1948 İtalya Cumhuriyet Anayasası ve 1949 Batı Almanya Anayasası), siyasi partilerin hazırladıkları anayasa pro­jeleri, 20 Nisan 1924 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, 1789 Fransız İn­san ve Yurttaş Hakları Bildirisi, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evren­sel Bildirisi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kaynaklık etmiştir.

1961 Anayasası ile güçler birliği ilkesi terk edilerek güçler ayrılığı (ya­sama, yürütme ve yargı gücü ayrılığı) ilkesi benimsenmiştir. Yasanın ön­gördüğü yasama gücü Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi olmak üze­re iki Meclis’e verilmiştir. Yasama organınca çıkarılan yasaların Anayasa’ya uygunluğunu incelemek, karara bağlamak üzere bir de Anayasa Mahke­mesi kurulmuştur. Anayasa Mahkemesi ile bağımsız, yürütmenin dene­timi ve etkisinin dışında yargı organları öngörülmüştür. Yürütmenin, yö­netimin tüm eylemleri ve kararları bir anayasal kuruluş olan Danıştay denetimine verilmiştir. Kişinin temel hak ve özgürlükleri Anayasa ile gü­vence altına alınmış; toplumun gelişmesi, ulusun, ülkenin kalkınması bir görev olarak devlete verilerek devletin “sosyal bir devlet” olduğu Anayasa hükmüne bağlanmıştır. 1961 Anayasası, yön verici içeriğiyle, ilerici ve çağdaş Türk toplumunu yaratmaya yönelik olarak Atatürkçülükten ödün vermeyen, Türk devriminin gelişmesi ve ilerlemesini hedefleyen ve bu yolda devleti görevli kılan bir yapıda inşa edilmiştir.

Yazar: admin

Beybut.com yöneticisi ve yazarı. 17 Ocak 1980'de doğdu. Uluslar arası ilişkiler ve siyaset bilimi, Türkçe öğretmenliği eğitim aldı. 1995 yılından beri, özellikle yazılım konusunda profesyonel çalışmalarda bulundu. Pascal, Delphi, Php, sunucu güvenliği ve optimizasyonu, Seo alanlarında çalışmalar yürüttü. Yerel gazetelerde köşe yazarlığı yaptı. Yazın yaşamına dair yarışmalarda birçok ödül kazandı. Şiir, tarih, psikoloji, felsefe ve siyaset bilimi özel ilgi alanları.

“27 Mayıs 1960 Darbesi ve 1961 Anayasası” için 2 yorum

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir