Beta Karoten’in Faydaları, İçeren Besinler, Kanser ve Sigara İlişkisi

beta karoten

Beta karoten nedir? Beta karotenin faydaları nelerdir? Beta karotenin iyi geldiği kanser türleri, sigara kullanımı ve beta karoten ile beta karoten içeren gıdalar.

Beta karoten, karotenoidlerden olup meyve ve sebzelere sarı, turuncu veya kırmızı renk vermekte, gıdalarla alındıktan sonra vücutta metabolize olarak aktif olan A vitaminine çevrilmektedir. A vitamininin öncü molekülüdür. A vitamini antioksidan olup, bazı glikoproteinlerin sentezinde rol oynamaktadır. Beta karoten, önce görmeyi sağlayan retinole, arkasından büyüme ve hücre farklılaşmasını sağlayan retinoik asite çevrilir. A vitamini, cilt, ağız, sindirim sistemi, üreme sistemi, solunum sistemi gibi organların iç yüzünü döşeyen mukozaya yardımcı olmakta, enfeksiyon sonrası iyileşmeyi artırmakta, kemiklerin kuvvetlenmesini ve bağışıklık sisteminin uyarılmasını sağlamaktadır. A vitamini normalde meyve ve sebzede bulunmamakta, hayvansal gıdalarda bulunmaktadır. Yağda eriyen bir vitamin olması nedeni ile süt, yumurta, balık yağı ve karaciğerde bol miktarda bulunur.

Beta karoten ise koyu yeşil yapraklı, sarı-turuncu renkli meyve ve sebzelerde (havuç, ıspanak, yeşil salata, portakal suyu, tatlı patates) bol bulunmakta, meyvedeki renk koyulaştıkça içerdiği beta karoten artmaktadır. Havuç gibi bazı besinlerdeki beta karoten kolay emilemez iken, pişirme işlemi emilimi kolaylaştırmaktadır. Meyve ve sebze tüketimi yüksek olanlarda akciğer ve mide kanseri görülme sıklığının daha az olduğu gösterilmiştir. Kalınbağırsak kanseri riski üzerine olumlu etkisi bulunmaktadır. Ağız boşluğu ve gırtlak (baş-boyun), yemek borusu, rahim, rahim ağzı, idrar torbası, böbrek ve meme kanseri gelişme riskini azalttığı düşünülmektedir.

Beta karotenin, baş-boyun, böbrek, idrar yolları ve idrar torbası, kalınbağırsak, meme, rahim, rahim ağzı, yemek borusu kanserlerinde yararlı olduğu görülmüştür.

Beta karotenin 20 mg/gün dozunda ek takviye olarak 5-8 yıl kullanıldığı bir çalışmada sigara içenlerde veya asbeste maruz kalanlarda akciğer ve prostat kanseri riskinin arttığı ve genel ölüm oranının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca sigara içenlerde benzer dozlarda beta karoten kullanılmasının kalp-damar hastalıklarına bağlı ölüm oranını yüzde 12-26 artırdığı gösterilmiştir. Bununla birlikte gıdalarla birlikte yüksek oranda beta karoten alanlarda ise böyle bir olumsuz etkinin olmadığı gözlenmiştir. Gözlemsel çalışmalarda, lösemili çocuklarda diyetle yüksek miktarlarda beta karoten alınmasının kemoterapi yan etkilerini azalttığı gösterilmiştir. Ayrıca diyetle yüksek miktarlarda beta karoten alınmasıyla bazı kanserlerin görülme riskinde azalma olduğu tespit edilmiştir. Buna karşılık, destek tedavisi olarak beta karoten preparatı kullanılmasının tam aksine kanser riskini artırabildiği gösterilmiştir. Bu olumsuz yan etkinin beta karoten metabolitlerinin vücutta birikerek kanser geliştirici etkiye neden olmasıyla ilişkili olabileceği düşünülmektedir. Ayrıca yüksek doz antioksidan kullanılmasının bazı kemoterapi ilaçları ile radyoterapinin etkisini bozabileceği endişesi bulunmaktadır. Besinlerle yeterli miktarda alınan beta karotenin böyle olumsuz etkileri bulunmamaktadır.

Günde 5 porsiyon meyve-sebze yiyenler 6-8 mg kadar beta karoten almaktadır. Diyette bulunan beta karotenin emilebilmesi için bir miktar yağ gerekli iken, destek preparatlarındaki beta karotenin emilimi yağdan bağımsızdır. Günde 1,8 mg beta karoten alınması, yeterli miktarda A vitamini sentezlenmesini sağlamaktadır. Beta karoten gıdalarla alındığında veya destekleyici ürün olarak 15 mg/günden daha az kullanıldığında yan etki pek görülmemektedir.

Beta Karoten Kullanımında Dikkat Edilmesi Gerekenler:

Eğer beta karoten içeren bir ürün uzun süreli kullanılacaksa 7 mg/gün dozun altında olmasına dikkat edilmelidir.

Sigara içenlerde düşük içerikli beta karoten preparatı alınmasının zararı olmamakla birlikte, sigara içenlerde 20 mg/gün beta karoten kullanılmasının kanser riskini artırdığı gösterilmiştir. Kalp-damar hastalığına bağlı ölüm risklerinin arttığı ve beta karoten’in muhtemelen koruyucu olan HDL düzeylerini azaltarak buna neden olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle sebze ve meyvelerle yeterli miktarda beta karoten alınmasına dikkat edilmelidir (günde 5 porsiyon meyve veya sebze). Ayrıca özellikle sigara içen kişilerin beta karoten preparatı kullanmamaları, ihtiyaçlarını besinlerle karşılamaları daha yararlı olabilir.

Yüksek dozlarda gıda veya preparat ile beta karoten alanlarda el ve ayak tabanlarında sararma görülebilmektedir.

İshal, eklem ağrıları, kanama, baş dönmesi gibi yakınmalara neden olmaktadır.

Ayrıca yüksek doz antioksidan kullanılmasının bazı kemoterapi ilaçları ile radyoterapinin etkisini bozabileceği endişesi bulunmaktadır.

Yazar: admin

Beybut.com yöneticisi ve yazarı. 17 Ocak 1980'de doğdu. Uluslar arası ilişkiler ve siyaset bilimi, Türkçe öğretmenliği eğitim aldı. 1995 yılından beri, özellikle yazılım konusunda profesyonel çalışmalarda bulundu. Pascal, Delphi, Php, sunucu güvenliği ve optimizasyonu, Seo alanlarında çalışmalar yürüttü. Yerel gazetelerde köşe yazarlığı yaptı. Yazın yaşamına dair yarışmalarda birçok ödül kazandı. Şiir, tarih, psikoloji, felsefe ve siyaset bilimi özel ilgi alanları.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir