Zeka Türleri: Zeka Geriliğinden Dahiliğe

Zekanın standart zeka testlerinden elde edilen zeka bölümü (ZB) ya da zeka katsayısına (ZK’ye) dayanarak aşamalandırılması işlemi ile zeka türleri belirlenir. Zeka bölümü, zeka testleriyle belirlenen zeka yaşı (ZY), takvim yaşına (TY’ye) bölünüp çıkan sayı 100’le çarpılarak bulunuyor. Test materyali değerlendirilirken, test uygulanan bireyin toplumsal-kültürel birikimi, ana dili, iletişim ve duyusal sorunları göz önünde tutuluyor. Buna göre, zekanın derecelendirilişi şöyle gerçekleştiriliyor:

İleri Derecede Ağır Zeka Geriliği

Zeka bölümü 20’nin altında olanların zekası bu adla anılıyor. Genel grubun yüzde 1-2’sini oluşturan ileri derecede ağır zeka geriliği olanların, özel nörolojik bozuklukları, belirgin yürüme ve konuşma kusurları bulunuyor. Bunlar, ancak sürekli yardım ve destek ile yalnızca basit işleri yapabiliyorlar. İleri derecede ağır zeka geriliği olanların çocukluk dönemindeki ölüm oranları yüksektir.

Ağır Zeka Geriliği

Zeka bölümü 20-35 arasında olan kişilerin zekası, ağır zeka geriliği olarak adlandırılıyor. Zeka geriliklerinin yüzde 3-4’ünü oluşturan ağır zeka geriliği olanlar, temel bakım konularında eğitilebilir grup niteliğini taşıyorlar. Bunların ancak, bir kısmı konuşmayı öğrenebiliyor. Bugünün eğitim koşullarında yalnızca okul öncesi eğitimden yararlanabilen bu çocuklar, daha çok destek ve yakın denetimle yaşamlarını sürdürüyorlar.

Orta Derecede Zeka Geriliği

Orta derecede zeka geriliği, zeka bölümü 35-50 arasında olanlardır. Bunlar, eğitilebilir grup diye nitelendiriliyor. Zeka geriliklerinin yaklaşık yüzde 10’unu oluşturan orta derecede zeka geriliği olanlar, bugün uygulanmakta olan ve bireysel ayrılıklar gerçeğini göz ardı eden eğitim nedeniyle 2. sınıftan sonra normal sınıflarda okuyamıyorlar. Özel eğitimle ve uygun aile tutumuyla desteklendiklerinde, ancak dördüncü sınıfa gelebiliyorlar. Ergenlik döneminin kimi kurallarını uygulamada zorlandıkları oluyor. Bunlar, yeterli bir anne baba desteği, yeterli bir eğitim ile toplumsal yaşamlarını bir ölçüde bağımsız olarak sürdürebiliyor; fazla beceri istemeyen işlerde çalışabiliyorlar.

Hafif Zeka Geriliği

Zeka bölümü 50-70 arasında olanlar, hafif zeka geriliği gösterenlerdir. Tüm zeka geriliklerinin yüzde 85’i ile en geniş grubu bunlar oluşturuyor. Hafif zeka geriliği de eğitilebilir grup olarak nitelendiriliyor. Özel eğitimden yararlanabilen bu gruptaki çocuklar, ilköğretimin birinci kademesini bitirebiliyorlar. Bu gruba girenlerin zeka gerilikleri, ileri yaşlara dek fark edilmiyor. Bunlar, konuşma ve toplumsal yeteneklerini okul öncesi yıllarda kazanıyorlar. Bunların çok az duyusal ve devimsel bozuklukları bulunuyor. Kendi başlarına toplumsal ve mesleksel yetenekler edinmelerine karşın erişkin yaşlarda, alışmadıkları olağan bir sıkıntı ile karşılaştıklarında, desteğe gereksinim duyuyorlar. Uygun bir destek ve denetimle toplumda yaşayabiliyorlar. Zeka geriliği, daha çok erkeklerde görülüyor. Nedenleri arasında kromozom bozuklukları, gebelikte annenin geçirdiği kimi rahatsızlıklar, alkol ve madde kullanımı, kötü bakım, erken doğum, doğum sırasında beynin örselenmesi, ağır maden zehirlenmeleri, aşırı beslenme bozuklukları, toplumsal-kültürel ve toplumsal-ekonomik yoksunluk yer alıyor.

Normal ile Normal Üstü Zeka

Bunlar ise şöyle derecelendirilip nitelendiriliyor:

  • Öğrenme Güçlüğü Çekenler: Zeka bölümü 70-85 arasında olanlar, öğrenme güçlüğü çekenler diye adlandırılıyor. Bunlar, desteklenerek sınıf geçmeyi başarıyorlar.
  • Normal (orta) Zekalılar: Zeka bölümü 85-115 arasında olanlara normal zekalı deniyor.
  • Zekiler (ortanın üzerinde zekaya sahip olanlar): Zeka bölümü 115-130 arasında olanlar, zeki olarak adlandırılıyor. Bunlar, okullarda üstün başarılarıyla kendilerini belli ediyorlar.
  • Çok Zekiler (dahiler): Çok zekilerin zeka bölümleri, 130 ve bunun üstündedir. Değişik alanlarda birçok buluş gerçekleştirenler, yaratıcı etkinlik gösterenler bunlardır.

Yaşla ilintili online zeka testine bir örnek: test.mensa.no Buradaki IQ testinde 35 soruya 25 dakikada yanıt vermeniz bekleniyor.