Hemşirelik tarihi, hemşirelik mesleğinin ortaya çıkışı ve Florence Nightingale hakkında. İlkel toplumlarda sosyal uğraşlar arasında yer alan hasta bakımı, sonraları rahibelerce yürütülen dinsel bir uğraş haline dönüşmüştür. Günümüze dek yansıyan dinsel etkileşimler, hemşireliğin meleklere özgü kutsal bir etkinlik olarak da algılanmasına yol açmaktadır.

Avrupa’da ilk modern hastabakıcı okulu, 1836 yılında Almanya’da açılmıştır. Hemşirelik mesleği, bu okuldan yetişme İngiliz Florence Nightingale‘in (12 Mayıs 1820 Floransa-13 Ağustos 1910 Londra) bu işe gönül vermesiyle başlamıştır. Elektriğin bulunmadığı o dönemde İstanbul’da elinde gaz lambasıyla dolaşarak yaralı askerlere hizmet ettiği için “Lambalı Kadın” (“The Lady with a Lamp”) diye ün yapan, modern hemşireliğin olduğu kadar insanlığın sevgi ve şefkat simgesi olarak da kabul edilen Nightingale, Kırım Savaşı (1854-1856) boyunca Ruslar’a karşı Fransızlar ile birlikte savaşan müttefik İngiliz kuvvetlerine geçici hastane olarak tahsis edilen İstanbul Üsküdar’daki Selimiye Kışlası’nda yaralı ve hasta askerlere gece-gündüz hizmet vererek ölüm oranlarını yüzde 40’lardan yüzde 2’lere düşürerek modern hemşireliğin kurucusu olmuştur.

Rusya’ya karşı Osmanlı-İngiltere-Fransa müttefik devletleri arasında kanlı geçen ve Rusya’nın yenilgisi sonucu 1856 Paris Antlaşması ile sona eren Kırım Savaşı, Filistin’deki kutsal yerlerin Yunan Ortodoks Kilisesi’nden Roma Katolik Kilisesi’nin kontrolüne geçmesi yönünde Türk Hükümeti’nin kararı üzerine başlamıştı. Bunun üzerine Rus Çarı I. Nikolay (1796-1855), Türkiye’nin Rusya’ya komşu iki eyaleti olan Moldavya ve Eflak’ın işgali için ordularına emir vermiş, İngiltere ve Fransa ise Osmanlı Türkleri’nin yanında yer alarak işgalcileri püskürtmeye çalışmışlardır. Florence Nightingale, Kırım’ın 1854’teki işgalinde gönüllü hemşire olarak görev almış ve başkaca 38 hemşireyle birlikte, bin 715 hasta ve yaralının barındığı Üsküdar’daki hastanede çalışmıştır. Asıl mesleği hemşirelik olan Nightingale, hasta bakımı konularında reformlar yapmak düşüncesiyle istatistik bilimini kullanmış, hastalar ve hastalıklarla ilgili kayıtlar tutup, veriler toplamış ve bunları o zaman için bir yenilik olarak özgün grafik ve diyagramlar halinde işleyip, yorumlayarak ilgililere sunmuştur. Bu çalışmaları nedeniyle Nightingale, istatistik biliminin gelişimine katkı yapanlar arasında da yerini almıştır.

Ülkemizde hemşirelik eğitiminin başlangıcı, Besim Ömer (Akalın) Paşa’nın (1862-1940) öncülüğünde 1912 yılında “Gönüllü Hastabakıcılık Kursları”nın açılmasıyla olmuştur. 1925 yılında İstanbul’da “Kızılay Özel Hemşire Okulu” eğitim vermeye başlamıştır. 1961’de Türkiye’de açılan ilk hemşirelik yüksek okuluna Florance Nightingale’in adı verilmiş olup, bugün tüm dünyada onun doğum günü olan 12 Mayıs, Hemşirelik Haftası’nın başlangıcı olarak kutlanmaktadır. Nightingale’in Notes on Nursing: What it is, and What it is not (Hemşireliğin Ne Olduğu ve Ne Olmadığı Üzerine Notlar) adlı popüler kitabı 1860’ta yayımlanmıştır.

Adını doğduğu İtalyan kentinden alan Florence Nightingale, Kırım Savaşı sırasında (1855), Üsküdar Askeri Hastanesi’nde çeşitli hasta ve yaralıların bulunduğu geniş bir koğuşta [İskoç sanatçı William Simpson’un (1823-1899) elle renklendirilmiş taşbaskı resmi, ~1855; Bibliothèque Nationale de France, Cabinet des Estampes, Paris].

Adını doğduğu İtalyan kentinden alan Florence Nightingale, Kırım Savaşı sırasında (1855), Üsküdar Askeri Hastanesi’nde çeşitli hasta ve yaralıların bulunduğu geniş bir koğuşta [İskoç sanatçı William Simpson’un (1823-1899) elle renklendirilmiş taşbaskı resmi, ~1855; Bibliothèque Nationale de France, Cabinet des Estampes, Paris].

Florence Nightingale

Florence Nightingale