İbni Sina, Kanun fi’l-Tıb, Kitâb al-Necat, Kitâb al-Şifa

İbni Sina, Avicenne

İbni Sina (980-1037), Aristotelesçi felsefe anlayışını İslam düşüncesine göre yorumlayan, görgücü-usçu yöntemin gelişimine katkıda bulunmuş olan İslam düşünürü.

İbni Sina, Buhara yakınlarında Hormisen’de doğdu. Babası, Samanoğulları hükümdarlarından II. Nuh döneminde sarayda yüksek görevler almış olan Abdullah’tır. İbni Sina, önce babasından; sonra çağın önde gelen bilginlerinden mantık, matematik, gökbilim dersleri aldı. Bir süre ilgilendiği tıp alanında hastalıkların ortaya çıkış ve yayılış nedenlerini araştırdı ve hastalıkların tedavisiyle uğraştı. Bu alandaki başarısı nedeniyle II. Nuh’un özel hekimi olup onu sağlığına kavuşturunca dönemin önde gelen tıp bilginlerinden biri olarak ün kazandı.

İslam ve Yunan düşünürlerinin görüşlerini eleştiren ve yorumlayan İbni Sina, genellikle Aristoteles ve Farabi’nin düşüncelerine bağlı sorunları ele aldı. Bunları bilgi, mantık, evren (fizik), psikoloji, metafizik, ahlak, Tanrıbilim ve bilimlerin sınıflaması oluşturuyor. İbni Sina’ya göre bütün bilgi türleri, usa uygun biçimlerden oluşuyor. Us kuralları, insan zihninde doğuştan var olan, değişmez ve genelgeçer ilkelerdir. Sonradan duyularla kazanılan bilgi için de bu kurallara uyuluyor. Deney verileri, us ilkelerine göre, yeni bir işlemden geçirilerek biçimlendiriliyor; ancak onların anlam ve önemi, burada sınırlanıyor. İbni Sina’ya göre biri bitkisel, öteki insanla ilgili olmak üzere iki türlü ruh vardır. Bedeni devindiren, ona dirilik kazandıran bu tözün bir özelliği de yetkin düşünme yeteneğidir. Sürekli olarak özünü ve birliğini koruyan ruh, bütün izlenimlerini beden aracılığı ile alır; zihin yoluyla kavramları; kavramlardan yararlanarak da usavurmayı gerçekleştirir. Bu nedenle bedenle dolaylı olarak bağlantılıdır; ancak bu bağlantı, onun oluş koşulu değildir.

İbni Sina, canlı sorununa gözlem kaynaklı bir psikoloji anlayışıyla çözüm aradı. Ona göre canlılar, doğal organların, göksel güçlerin yardımıyla birleşmesi sonucunda ortaya çıkmıştır. İlk olarak, varlığında tohumla üreme, beslenme ve büyüme güçleri olan bitki ortaya çıktı. İkinci aşamada, kendikendine devinme ve algı güçleri olan hayvan var oldu. İnsan özü ise, doğal evrim sürecinde en üst düzeyde oluşarak öteki varlıklardan ayrı bir özellik kazandı. İnsandaki iki algı türünden dış algı, duyumlarla; iç algı ise tasarlama yetisi de bulunan beynin ön boşluğundaki ortak duyu ile sağlanıyor. Duyularla alınan izlenimler, bu ortak duyu ile beyne gidiyor. İnsan için en önemli olan düşünen öz, yapıcı ve bilici güçlerle donatılmıştır. Yapıcı güç (us), gerekli özel eylemler için bedeni uyarıyor. Bilici güç de yapıcı gücü yönlendiriyor. Yapıcı güç, insanda iyiyi kötüden, yararlıyı yararsızdan ayırdığı için, bir istenç (irade) niteliğindedir.

İbni Sina’ya göre 5 türlü us vardır. Bunların ilki, kavrama ve bilmeyi sağlayan maddesel ustur. İkincisi yalın, açık seçik olanı bilen, eyleme yönelik olan işlek ustur. Üçüncüsü, kazanılmış verileri kavrayan ve ikinci aşamada bulunan ustan üstün olan eylemsel ustur. Dördüncüsü, kendisine verilen ve düşünülebilen nesneleri bilen, aşama bakımından usun olgunluk basamağında bulunan kazanılmış ustur. Beşincisi de usun en yüksek aşaması olan, bütün varlık türlerinin özünü, kaynağını, onları oluşturan gücü, başka bir aracıya gereksinim duymadan bir bütünlük içinde kavrayan kutsal ustur. İbni Sina, insanın, ayrıntıları duyularla algıladığını; tümelleri usla kavradığını; tümelleri kavrayan yetkin usun da nesneleri anlama yeteneği olan etkin usa olanak sağladığını ileri sürdü. Ona göre us, bu kavranabilir nesneleri kazanabilmek için önce, duyu verilerinden yararlanıyor; sonra, duyu verilerini usun genel kurallarına göre işlemden geçiriyor ve yargıları ortaya koymada da onları aşıyor. İbni Sina’nın yapıtları 12. yüzyılda Latinceye çevrildi ve ünü Batı’da da yayıldı.

Başlıca eserleri:

Kitâb al-Şifa (Ruhun Tedavisi Kitabı), Kitâb al-Necat (Kurtuluşun Kitabı), Kanun fi’l-Tıb (Tıbbın Yasası). Son iki yapıt, 1593 yılında Roma’da basıldı.

İslam tıbbı, İslamiyet’te tıbbın tarihi yazımız da ilginizi çekecek.

Yazar: admin

Beybut.com yöneticisi ve yazarı. 17 Ocak 1980'de doğdu. Uluslar arası ilişkiler ve siyaset bilimi, Türkçe öğretmenliği eğitim aldı. 1995 yılından beri, özellikle yazılım konusunda profesyonel çalışmalarda bulundu. Pascal, Delphi, Php, sunucu güvenliği ve optimizasyonu, Seo alanlarında çalışmalar yürüttü. Yerel gazetelerde köşe yazarlığı yaptı. Yazın yaşamına dair yarışmalarda birçok ödül kazandı. Şiir, tarih, psikoloji, felsefe ve siyaset bilimi özel ilgi alanları.

“İbni Sina, Kanun fi’l-Tıb, Kitâb al-Necat, Kitâb al-Şifa” için bir yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir