Tarihte Üroskopi ve Üroloji

uroskopi-uroloji

Üroskopi, idrarın hastalıkların tanısı amacıyla yalnızca duyular, daha çok da görme ve koklama duyuları kullanılarak incelenmesi olup, en çok Ortaçağ Avrupası’nda uygulanmıştır. Üroskopi amacıyla idrarın toplandığı kaba, ‘matula‘ adı verilirdi.

Hastalık tanısına (diagnoz) yardımcı olmak üzere hastalığın seyrini kestirme (prognoz) için idrarın görünümünü kullanma pratiği olan üroskopi, eski çağlara dek uzanır. Hastalık tanısı için hekimler, idrarın rengini ve bir çökelti ve hava kabarcığı olup olmadığını inceler, kimi zaman da idrarın tadına bakarlardı. Alınması ve toplanması kolay, miktarca bol olan idrar, Hippokrates’ten günümüze dek tanı amacıyla kullanılan başlıca vücut sıvısı olmuştur. Hippokrates’e göre: “Ateşli bir hastanın idrarında çok sayıda iri pıhtı varsa ve idrar miktarı da azsa, idrar miktarının artışı ve renginin durulması hastanın iyiliğinedir”. Ortaçağ’da çok popüler olan bu tekniğin uygulanması, 18. yüzyıl başlarında idrar incelenmesinde kimyasal tekniklerin geliştirilmesiyle azalmıştır.

Tıp Kanunu adlı yapıtında İbn Sina, idrarın, alındıktan sonraki 1 saat içinde incelenmesini ve hastadan sabah alınan ilk idrar örneğinin, inceleme için daha uygun olduğunu belirtir.

İdrar muayenesinde hekim, idrar şişesini ışığa karşı tutar ve onun rengini, renklendirilmiş idrar tablolarıyla karşılaştırır, ayrıca köpük durumunu, yumaksı, kristal ya da kum halindeki çökelti durumlarını gözlemleyerek kanama durumları dâhil, hastalıklar konusunda tanı koyardı. O zamanlar idrar tabloları, hekimin evrensel tanı gereci konumundaydı. Yunan üroskopi uzmanı Theophilus Protospatharius’un (7. yüzyıl) De urinis (İdrar Üzerine) adlı Yunanca eserinin bir 15. yüzyıl Bizans elyazmasında yer alan bir resimde, Theophilus ile elinde idrar kabını tutan asistanı Posos görülmekte ve resmin altında, değişen renklerine göre idrar sınıflandırmasına ilişkin bilgiler yer almaktadır.42 İdrar şişeleri orta halli her evde bulunur ve uzun silindir şeklindeki örülü hasır ya da kamış sepetler içinde, dışarıdan görülmeyecek şekilde hekime götürülürdü. Salerno Okulu’nda tanılama işlemi nabız ve idrar muayenesine dayalıydı. Özel kaplarda toplanan idrar, sabahları incelenirdi. Geç Ortaçağ’ın renkli idrar tablolarında 20 farklı renk tanımlanmış olup, idrarın kokusu, tortu oluşumu ve miktarı, birlikte değerlendirilerek tanı konurdu. O zamanların yorumuna göre idrarla dolu şişede katı parçacıkların üst, orta ya da alt kısımda yüzmelerine bağlı olarak hastalığın başta, göğüste ya da karında olduğu yorumu yapılıyordu. ‘Dört humor kuramı’ bağlamında, kıvamlı ve kırmızı renkteki idrarda ‘kan’ın, limon sarısı renkte olanda ‘safra’nın, kıvamlı ve açık renkli olanda ‘balgam’ın, beyaz renkli olanda ise ‘kara safra’nın çokluğuna inanılırdı. Camdan yapılma saydam idrar şişeleri, idrar muayenesinin rahat gözlemle yapılmasına ve tanılamaya izin veriyordu.

 

İdrar Tablosu
İdrar Tablosu

Görsel: Çeşitli renk ve özellikteki idrar numuneleri ve yanı sıra bunlarla ilgili hastalıklar konusunda üroskopi hekimine önerilerin yer aldığı bir Ortaçağ “idrar tablosu”: İdrar muayenesinde hekim, idrar şişesini ışığa karşı tutar ve idrarın rengini, renkli olarak hazırlanmış idrar tablolarıyla karşılaştırarak çeşitli hastalıklar konusunda tanı koyardı. O zamanlar idrar tabloları, hekimin evrensel tanı gereci konumundaydı (1430’lu yıllar).

 

idrar muayenesi
idrar muayenesi

Görsel: İdrar muayenesi yapan 15. yüzyıl gezgin hekimi: Hastalar, ellerindeki hasır sepet içindeki idrar kaplarını sağ taraftaki üroskopi hekimine vererek idrar muayenesi yaptırıyorlar (İbn Sina’nın Canon medicinae’sinin İbranice çevirisinden tam sayfa minyatür; Biblioteca Universitaria di Bologna).

Hipokrat Tanılamaları
Hipokrat Tanılamaları

Görsel: Hippocrates prognostica (Hipokrat Tanılamaları) adlı bir 14./15. yüzyıl elyazmasından, Eskiçağ’ın ünlü hekimi Hippokrates’in, elinde idrar dolu cam kapla birlikte betimi (Bibliothèque Nationale de France, Paris).

tarihte üroloji
tarihte üroloji

Görsel: Christine de Pisan’ın (1364-~1430) Lépitre d’Othéa’sında yer alan bir resimde, bir ulağın hasır sepet içine yerleştirilmiş özel bir taşıma kabı içinde getirdiği idrar şişesini dikkatle inceleyen hekim (15. yüzyıl; Bibliothèque Royale Albert I., Brüksel).

Rönesans resim sanatında hekimle ölüm arasındaki ilişki, “ölüm dansı” ya da “kabir dansı” konusu çerçevesinde çok çeşitli sahneler halinde resimlenmiştir. 11. ve 12. yüzyıllarda salgın hastalıklar ve savaşlar yoluyla artan ölüm olayları sonucu, ölümün kaçınılmazlığını ve insanların ölüm karşısındaki eşitliğini simgelemek üzere Hıristiyan bayramlarında insanların kiliselerin avlusunda ve mezarlıklarda geniş bir daire şeklinde toplanarak el ele yaptıkları dansa “ölüm dansı” ya da “kabir dansı” (Fra. ‘la danse macabre’, Alm. ‘Totentanz’, İng. ‘dance of death’) adı veriliyordu. Bunda “Ölüm”ün her türlü insanı dans eşliğinde mezara götürüşü alegorik olarak temsil edilmekteydi. Bu ad, Arapça’dan (‘kabr’: kabir / mezar; ‘makbara’: makber / mezarlık; ‘makabr’: mezarlar) gelmektedir ve bu ritüel, Avrupa kültürüne büyük bir olasılıkla Araplar’dan geçmiştir.

ölüm dansı, kabir dansı
ölüm dansı, kabir dansı

Görsel: Äulendorfer Handschrift adlı elyazmasından, üroskopi hekimiyle birlikte “ölüm / kabir dansı” sahnesi (Germanisches Nationalmuseum, Nürnberg).

Görsel: Sağlığın ve ölümün simgeleri olarak elinde idrar şişesiyle bir hekim ve elindeki reçeteye göre hastanın geriye kalan ömrünü kum saatiyle ölçen iskelet [Thomas Larsen Borup’un ‘Makabertanz’ (Kabir Dansı) adlı resim serisinden]

admin hakkında 984 makale
Beybut.com yöneticisi ve yazarı. 17 Ocak 1980'de doğdu. Uluslar arası ilişkiler ve siyaset bilimi, Türkçe öğretmenliği eğitim aldı. 1995 yılından beri, özellikle yazılım konusunda profesyonel çalışmalarda bulundu. Pascal, Delphi, Php, sunucu güvenliği ve optimizasyonu, Seo alanlarında çalışmalar yürüttü. Yerel gazetelerde köşe yazarlığı yaptı. Yazın yaşamına dair yarışmalarda birçok ödül kazandı. Şiir, tarih, psikoloji, felsefe ve siyaset bilimi özel ilgi alanları.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*