Ziya Gökalp Kimdir?

Ziya Gökalp

 Ziya Gökalp (1876-1924) Türkçülük düşüncesini sistemleştiren ve Cumhuriyet döneminde düşün ve siyaset alanında önemli etkileri olan sosyolog ve düşünür.

Ziya GökalpGökalp, Diyarbakır‘da doğdu; İstanbul’da öldü. İlk ve orta öğrenimini Diyarbakır’da; yüksek öğrenimini ise İstanbul’da Baytar Mektebi‘nde (veterinerlik) yaptı. Daha orta öğrenim öğrencisi iken edebiyata, kültürel ve toplumsal sorunlara ilgi duydu. II. Abdülhamit yönetimine muhalefet çalışmaları nedeniyle tutuklandı. On ay sonra sürüldüğü Diyarbakır’da küçük memuriyetler üstlendi ve toplumsal ve ideolojik araştırmalara yöneldi. II. Meşrutiyet’in ilanından sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti‘nin Diyarbakır şubesini kurdu. Peyman gazetesini çıkardı. Bu gazetede ve Diyarbakır gazetesinde şiir ve yazılarını yayımladı. 1909’da Selanik’te toplanan İttihat ve Terakki Kongresi’ne Diyarbakır delegesi olarak katıldı. Ertesi yıl, örgütün merkez yönetim kuruluna getirilince Selanik’e gitti. Kuruluşunda etkili olduğu İttihat ve Terakki İdadisi’nde sosyoloji dersleri verdi. Öte yandan da Genç Kalemler dergisinde yazdı. 1912’de Ergani Maden’den mebus seçilerek İstanbul’a yerleşen Gökalp, Türk Ocağı‘nın kurucuları arasında yer aldı. Derneğin yayın organı olan Türk Yurdu’nda; Halka Doğru, İslam Mecmuası, İçtimaiyat Mecmuası, Milli Tetebbular Mecmuası,İktisadiyat Mecmuası ve Yeni Mecmua’da düşüncelerini ve araştırma sonuçlarını yazdı. Bunun yanı sıra Darülfünun-ı Osmani’de sosyoloji dersleri verdi. I. Dünya Savaşı yıllarında iktidar olan İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin en etkin ideoloğu olan Ziya Gökalp, savaşın yenilgiyle sonuçlanmasının ardından tüm görevlerinden alındı. 1919’da İngilizlerce sürüldüğü Malta Adası’ndaki iki yıllık sürgün yaşamından sonra Diyarbakır’a gitti ve orada 1922’ de Küçük Mecmua‘yı çıkardı. 1923’te Maarif Vekâleti Telif ve Tercüme Heyeti başkanlığına atandı ve Ankara’ya gitti. O yıl, İkinci Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Diyarbakır mebusu olarak katıldı; ancak, ertesi yıl, kısa bir hastalığın ardından öldü.

Osmanlı Devleti’nin parçalanma sürecine girişiyle birlikte yeni bir ulusal kimlik arayışına giren Ziya Gökalp, toplumsal ve siyasal görüşünü bu doğrultuda biçimlendirdi. Düşüncesini, türk toplumunun kendine özgü ahlaksal ve kültürel değerleriyle Batı’dan aldığı belli değerleri kaynaştırarak belli bir senteze ulaşma temeline dayandırdı. Türkleşmek, İslamlaşmak olarak özetlediği yaklaşımın kültürel öğesini Türkçülük; ahlaksal öğesini de İslam olarak belirledi. Ulusal kültür (milli hars) ile Batı uygarlığını (medeniyeti) birbirinden ayırarak uluslar arası kültürün yapıcı öğesinin ulusal kültürler olduğunu ileri sürdü. Saray edebiyatına ve ve Batı öykünmeciliğine karşı halk kültürünü savundu. Batı’nın teknolojik ve sanayideki gelişmesine temel oluşturan pozitif bilim anlayışını benimsemek gerektiğini vurguladı. Özellikle toplumsal işlevi üzerinde durduğu dini ise toplumda birlik ve dayanışmayı sağlamaya yardımcı bir etken olarak ele aldı. Gökalp’in toplum modeli, Emile Durkheim’den etkilenerek benimsediği dayanışmacılığa ( solidarizme) dayanıyordu. Çatışmacı toplum anlayışına karşı meslek örgütlerini (korporasyonu) temel toplumsal birim olarak kabul eden dayanışmacılıkta, uzlaşmacı dünya görüşüyle örtüşen toplumsal dengeyi sağlamaya yönelik bir sistem görmüştü. Siyasal partileri reddetmemekle birlikte meslek örgütlerinin temsiline dayanan bir siyasal sistemi savunuyor; bireysel özgürlüklerin toplumsal dasyanışmaya ve kamu çıkarlarına ters düşmamasi gerektiğini belirtiyordu. Bunlarla haktan çok görevi öne çıkarıyor ve b ir bütün olarak toplumsal bilince (vicdana) önem vermiş oluyordu. Ziya Gökalp, kurduğu sisteme içtimai mefkürecilik (toplumsal idealizm) adını vermişti. Bir düşünür olarak Gökalp’in düşüncelerindeki değişim, İttihat ve Terakki ile Cumhuriyet rejiminin siyasal çizgilerine uygun düşmüş; Mustafa Kemal’in (Atatürk’ün kurduğu Cumhuriyet Halk Partisi’nin halkçılık ve milliyetçilik ilkelerinin olgunlaştırılmasında ve kültürel atılımlarda da onun düşüncelerinin payı büyük olmuştur.

Başlıca eserleri:

Kızıl Elma, 1914; Yeni Hayat, 1918; Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak, 1918; Türk Töresi, 1923; Doğru Yol, 1923; Altın Işık, 1923;Türkçülüğün Esasları, 1923; Türk Medeniyet Tarihi, 1926.

Yazar: admin

Beybut.com yöneticisi ve yazarı. 17 Ocak 1980'de doğdu. Uluslar arası ilişkiler ve siyaset bilimi, Türkçe öğretmenliği eğitim aldı. 1995 yılından beri, özellikle yazılım konusunda profesyonel çalışmalarda bulundu. Pascal, Delphi, Php, sunucu güvenliği ve optimizasyonu, Seo alanlarında çalışmalar yürüttü. Yerel gazetelerde köşe yazarlığı yaptı. Yazın yaşamına dair yarışmalarda birçok ödül kazandı. Şiir, tarih, psikoloji, felsefe ve siyaset bilimi özel ilgi alanları.

“Ziya Gökalp Kimdir?” için bir yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir